Splecione dłonie w pierścieniach

Splecione dłonie w pierścieniach

With a crown and a crest to remind us of honour

And clasping the heart

That God’s message would bring

A circle of gold always kept us contented

With true love entwined in the old claddagh ring

 

Irlandzka pieśń folkowa, autor nieznany

Miłość, przyjaźń lojalność- te trzy słowa mogą egzystować osobno, ale w istocie stanowią odzwierciedlenie i nieodłączną częścią każdego z tych pojęć. Tak jak splecione ręce są symboliczną unią i łączą dwie osoby, poglądy i osobne przestrzenie, tak baza tych słów łączy się w jedno – są to składniki Miłości, Przyjaźni, oraz Lojalności. 

Pierścienie obrazujące splecione ręce po raz pierwszy pojawiły się jeszcze w czasach Starożytnego Rzymu, gdzie symbolizowały kontrakt, legalną umowę. Dopiero nieco później nabrały one bardziej romantycznego znaczenia, jednak nadal oznaczały lojalność i wierność.

mani in fede 

Znak splecionych dłoni to z włoskiego „mani in fede” czyli „dłonie splecione w uścisku zaufania”, choć słowo „fede” oznacza również „wiara”. Określeniem tym nazywano pierścienie ze znakiem splecionych dłoni.

Średniowieczne obrączki w wygrawerowanymi nań rękami były symbolem lojalności i powiązane z ceremonią zaręczyn; a jednak dzisiaj nie możemy być na sto procent pewni, co dokładnie oznaczały: lojalność, przyjaźń, zaręczyny czy małżeństwo (1), (2). Sprawa wyklarowała się nieco później, kiedy motyw rąk używany był już zwyczajowo jako romantyczny dar symbolizujący miłość i oddanie – ale również przyjaźń.  

 
 
 
Gimmel rings

„Gimmel rings” były najbardziej popularne w czasach renesansu. Jest to obrączka bardzo ciekawa, zarówno pod kątem symboliki, jak i wyglądu. W tym przypadku motyw rąk występował już nie tylko na jednej, ale również dwóch lub trzech obrączkach. Gemmelus znaczy bowiem z łaciny „bliźniacze”. Inaczej mówiąc były to dwie lub trzy obrączki skomponowane tak, by po złożeniu w całość, tworzyły jedną. Występował na nich również motyw „bez rąk”.

Obrączki zdobione wizerunkiem dłoni były jednak najbardziej znane i najczęściej kojarzone z miłością lub przyjaźnią. Związane z zaręczynami bywały często rozbite na dwie części, noszone przez narzeczonych; podczas zaślubin pierścień zostawał połączony i ofiarowywany pannie młodej. W przypadku trzyczęściowej obrączki, jedna część mogła być przechowywana przez świadka młodych i oddawana im była dopiero podczas ślubnej ceremonii (3)
 

Najsłynniejszym wzorem na owym pierścieniu był oczywiście motyw dwóch rąk, trzymających między sobą jakiś szlachetny kamień, bądź serce; bardzo często pierścienie zdobione były również sentencjami lub fragmentami wierszy. Znaleziono renesansowe pierścienie z wygrawerowanymi sentencjami, które wypowiadał ksiądz, aby złączyć młodą parę: „Co Bóg złączył, człowiek niech nie rozdziela” (4).  
 

Ale zdarzało się również, że jakiś poeta napisał krótki wiersz dla swojej wybranki – tak jak Robert Herrick, XVII wieczny pisarz, który był jednym synem złotników, przez co prawdopodobnie miał dostęp również do takiej formy artystycznego wyrazu. Napisał on króciutki wiersz pod tytułem „Jimmal Ring or True love knot”, mający trzy wersy – dokładnie tyle, ile można umieścić na każdej z obrączek w potrójnym pierścieniu. Wspomniany wiersz znaleziono na jednej z renesansowych obrączek. Nawiązuje on do węzła, który kojarzony jest z kształtem pierścienia: 

Dałaś mi prawdziwy węzeł miłości, 

ale ja zwracam go w pierścieniu, 

Twoja miłość miała jeden węzeł, moja potrójne wiązanie.

Robert Herrick, Jimmal Ring or True love Knot
https://www.poetrynook.com/poem/464-jimmall-ring-or-true-love-knot

Pomimo, iż poeta znany był ze swojego kawalerskiego życia, a większość kobiet, które wspominał w swoich utworach była prawdopodobnie wymyślona, miłość do jednej wybranki była dla wielu niezmąconą inspiracją do tworzenia pierścieni. 

Irlandia

Takie najprawdopodobniej, przynajmniej według starej irlandzkj legendy, były początki pierścienia Claddagh, do dziś niezwykle popularnego w Irlandii. Związany jest on z hrabstwem Gallaway, a dokładnie z maleńką wioską rybacką Claddagh. Stamtąd, według legendy, został porwany przez piratów rybak Richard Joyce, który został sprzedany do Algierii jako niewolnik mauretańskiego złotnika. Ten wysłał go na szkolenie, i wkrótce Richard stał się mistrzem w swoim fachu. Nosząc w sercu swój kraj i miłość do ukochanej, wykłuł dla niej pierwszy pierścień Claddagh, który po swoim uwolnieniu przez Króla Wiliama III, pomimo oferty swojego dawnego mauretańskiego pana dotyczącej ręki swojej córki i połowy królestwa, zabrał z powrotem do domu i ofiarował swojej ukochanej.

Pierścień obrazował dwie ręce z sercem i koroną. I tak po dziś dzień w pierścieniu Claddagh ręce symbolizują przyjaźń, korona lojalność i wierność, a serce, oczywiście, miłość. I tak jak mówią stare folkowe pieśni, z dalekiego i zielonego Gallaway, prócz tęsknoty i mitów pochodzi jedno z najciekawszych zjawisk w sztuce jubilerskiej (5)
 

Dziś pierścienie Claddagh są nieodłącznym elementem folkloru Irlandii i rybackiego regionu Gallaway. Dawane na znak przyjaźni, miłości albo partnerstwa, są chętnie kupowane aby wyrazić pozytywne uczucia o osób, z którymi czujemy się silnie związani. Dawniej, a jak głoszą plotki również dzisiaj, pierścienie Claddagh były z dumą trzymane jako pamiątki rodzinne i dawane przez matki swoim córkom w dzień ślubu. Dziś z kolei możemy bez większych inwestycji kupić pierścień dla mamy lub przyjaciółki.

Pierścienie ozdobione motywem rąk noszą w sobie piękną historię i poblaski średniowiecznych legend. Kiedyś projektowane specjalnie dla wybranków swego serca były symbolem wiecznej miłości i dobrych uczuć, oraz wszystkiego, co mogą symbolizować połączone ze sobą w przyjaznym geście ręce. Jak dla mnie, to prosty, ale jakże genialny przekaz!  

Bibliografia:

1. Fede ring, British Museum – https://www.langantiques.com/university/Fede_Ring#mediaviewer/File:Fede_Ring.jpg

2. Fede ring 1600-1650, Victoria & Albert Museum – http://collections.vam.ac.uk/item/O72588/ring-unknown/

3. Gimmel Ring, British Museum – https://www.langantiques.com/university/Fede_Ring#mediaviewer/File:Fede_Ring_Open.jpg

4. Gimmel Ring z napisem „co Bóg złączył człowiek niech nie rozdziela”, Victoria & Albert Museum – http://collections.vam.ac.uk/item/O72588/ring-unknown/

5. Claddagh Ring – https://www.myirishjeweler.com/product/rose-gold-traditional-claddagh-ring/11737