Lojalny pierścień.

Lojalny pierścień.

Podpis to najbardziej personalny wyraz; sposób na zatwierdzenie ważnych dokumentów, indywidualny rys, właściwy tylko osobie, która używa swojej sygnatury. No właśnie, sygnatury – prawie dokładnie tak, jak nazwa zarówno ciekawego, jak i dzisiaj nieco kontrowersyjnego elementu biżuterii, sygnetu. Ta niepozorna obrączka, z angielskiego signet, faktycznie służyła niegdyś do podpisywania ważnych dokumentów. Była również symbolem przynależności do rodu czy kampanii oraz lojalności. Dziś sygnety to również nagrody w sportowych rozgrywkach lub oznaczenie skończonej uczelni; równie często są po prostu stylowym uzupełnieniem męskiej garderoby.

Zaczęło się już w czasach antycznych. Co prawda pierwsze pieczęcie stworzono już w erze mezopotamskiej (jak mówią wykopaliska 3500 lat przed naszą erą) jednak pieczątkę z samym pierścieniem połączyli dopiero Starożytni Egipcjanie – a zaraz potem Grecy i Rzymianie. W Egipcie sygnet służył pokazania swojej pozycji, ale miał również charakter pieczęci. Najczęściej używano sygnetu – skarabeusza, z wygrawerowanymi po jego drugiej stronie hieroglifami. Najprawdopodobniej więc, egipskie pierścienie obracały się. (1, 2, 3).

Starożytni Grecy chętnie zdobili swoje sygnety kamieniami szlachetnymi, a przedstawiały one portrety właścicielu lub zawierały w sobie odwzorowania różnych bogów, i oczywiście tutaj również sygnety były symbolem pozycji społecznej lub rodu, z jakiego pochodził właściciel pierścienia (4) i (5).

Podobnie było w Starożytnym Rzymie, tutaj jednak artystyczna kreacja dawała o sobie znać niczym we współczesnym świecie mody. Na sygnetach odwzorowywano sceny, bogów, symbole różnego rodzaju – sygnet był więc bardzo indywidualną ozdobą, a indywidualność to przecież coś ekskluzywnego, na co nie każdy mógł sobie pozwolić (6).

W średniowieczu, dla osób, które nie potrafiły czytać, ikonografia dostępna na sygnetach stała się jeszcze bardziej istotna. Wraz z pojawieniem się i rozprzestrzenieniem Chrześcijaństwa, sygnety znaczone zaczęły być religijnymi odwzorowaniami, wśród których dominowały symbole związane z morzem – chrześcijański symbol ryby, rybacy, kotwica. Popularne były również inskrypcje, najczęściej biblijne, choć nie zawsze (7).

Sygnety noszone były zarówno przez kobiety jak i mężczyzn i było to spowodowane bardzo pragmatycznymi względami – kobiety potrzebowały sygnetów, aby oznaczać rzeczy, które miały być zabezpieczone w domu. Mężczyźni natomiast nosili sygnety na małym palcu, aby nie spadły, zabezpieczone „węzłem stawu”.

oficjalne dokumenty

Od średniowiecza, przez wiele wieków, sygnety noszone były jednak przede wszystkim przez króla oraz szlachtę – osoby, które miały wpływy, status społeczny i podejmowały jakieś ważne decyzje. Dlatego, każdy szlachcic miał swój odrębny sygnet, którym oznaczał ważne dokumenty. Co prawda, za panowania w Anglii króla Edwarda II zarządzono, że wszystkie oficjalne dokumenty powinny być podpisywane sygnetem króla, jednak nie wiadomo, czy rozporządzenie dotyczyło również szlachty; z pewnością decyzje na szczeblu krajowym oznaczane być musiały za pomocą tego unikalnego znaku.

Z tego też względu, aby mieć pewność, że podpisy są autentyczne, po śmierci wyjątkowo znamienitego właściciela sygnet niszczono, aby zapobiec w ten sposób fałszowania dokumentów za pomocą tego indywidualnego, jakże charakterystycznego znaku. I tak też sprawa ma się po dzień dzisiejszy w Watykanie – wraz ze śmiercią papieża, jego pierścień biskupi, symbol władzy w Kościele, przetapiany jest na nowy, który zostaje wręczony następcy, zyskując drugie życie.

heraldyka

Od XIV do XVII wieku, wraz ze wzrostem transportu i wymiany dóbr, sygnety używane były bardzo często przez kupców, aby znaczyć swe dobra i zabezpieczać je przed ewentualną kradzieżą. W owym czasie popularna była również heraldyka i znaczenie herbów, których właśnie używała szlachta.

Było to związane przede wszystkim sygnetami rodowymi, przechodzącymi z rodziców na dzieci. W tym przypadku sygnet był również symbolem przynależności do stowarzyszenia lub szlacheckiego rodu i pokazaniem niebieskiej krwi, płynącej w żyłach jego posiadacza. Tutaj nie był to już indywidualny podpis, a, można by dziś rzec, marka. Znaleziono piękne, bardziej i mniej skomplikowane wzory heraldyczne, obecne na pierścieniach w średniowieczu i później.

Dla przykładu, przedstawiający lwa złoty sygnet z XV wieku powiązany był prawdopodobnie z III Hrabią Northhuberland, który zginął w bitwie (8). Nieco późniejszy, wiktoriański sygnet przedstawia byka i lwa, a podpisany jest sentencją „przez cnotę, nie przez przemoc” (9).

W tamtych czasach również popularne były ponowne nawiązania do antyku – pierścienie z głową meduzy czy odwzorowywaniem Apolla miały już inny charakter, przestały być ukłonem w stronę bogów, a stały się docenieniem piękna i kunsztu antycznych odwzorowań. Znaleziono również pierścień z 1890 roku, w który wkomponowana była antyczna moneta (10).

I ta właśnie marka stała się później jednym z najważniejszych funkcji sygnetów, kojarzonych poprzez związek z wpływowością i decyzyjnością – co nigdy nie było oficjalnie udziałem kobiet – głównie z męską częścią społeczeństwa.

Dziś sygnety są znakiem przynależności do ekskluzywnych stowarzyszeń, ukończenia prestiżowej uczelni bądź pamiątką; ale jest też ekskluzywną ozdobą męskiego stroju, kojarzoną z elegancją.

Jeden z pierwszych artystycznych sygnetów zaprojektował Cartier – oczywiście ozdobiony był słynną panterką (11). Przepięknym przykładem sygnetu jest też nawiązanie do boga, bogini lub bogów księżyca autorstwa Anthony’ego Lenta – złota księżycowa twarz, odwzorowana na pierścieniu świeci do odbiorcy diamentowymi oczami (12). Pięknym współczesnym ukłonem w stronę znaczenia sygnetów jest nawiązanie do kampanii kupieckich i ich lojalności – z tym, że w tym przypadku chodzi o lojalność względem przyjaciela. Zabawny rebus Friend – Ship przedstawia statek, który zawija do portu bezpiecznie i nowymi opowieściami, którymi można dzielić się w gronie najbliższych przyjaciół (13).

To tylko nieliczne przykłady oryginalnego wykorzystanie sygnetów. Jedno jest pewne – dzisiaj sygnety znów wracają do łask!

Bibliografia:

1, 2 i 3. Sygnet – skarabeusz, ok. 1479 – 1458 rok p.n.e, skarabeusz z wygrawerowanymi hieroglifami. Met Museum – https://www.metmuseum.org/art/collection/search/100001583?rpp=20&pg=2&gallerynos=116&ft=*&pos=24
4. Grecki sygnet z wygrawerowaną dwójką walczących Erosów, ok IV roku p. n. e, wykonany ze złota – http://romanovrussia.com/antique/ancient-greek-gold-ring-circa-4th-century-bc/
5. Grecki sygnet z kobietą trzymającą dwa węże, prawdopodobnie boginią węży, ok IV roku p. n. e, wykonany ze złota – http://romanovrussia.com/antique/ancient-greek-gold-signet-ring-c-400-bc/
6. Rzymski sygnet z symbolem lamparta otoczonego półksiężycem i liściem palmowym albo słońcem, ok. II wieku Naszej Ery, wykonany ze złota – http://romanovrussia.com/antique/ancient-roman-gold-signet-ring-2nd-century-ad/
7. Średniowieczny sygnet z dwoma rybami, złoto, XIV wiek – https://www.liveauctioneers.com/item/33741008_medieval-gold-jewish-signet-ring-of-mordechai-abraham
8. Złoty sygnet, związany najprawdopodobniej z Henrym Percy, Trzecim księciem Northumberland, późny wiek XV, złoto. British Museum – https://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=49333&partId=1
9. Wiktoriański sygnet rodowy, ok. 1870, patyna i złoto – https://www.butterlaneantiques.com/products/victorian-lion-bull-heraldic-signet-ring?variant=5409429291023
10. Sygnet z 1890 roku z wkomponowaną antyczną monetą, złoto (obrączka) i srebro (moneta) – https://www.1stdibs.com/jewelry/rings/signet-rings/ancient-silver-coin-18-karat-gold-ring/id-j_5620832/
11. Louis Cartier, sygnet z dwom panterkami, złoto, emalia, szafiry i szmaragdy – http://www.artnet.com/artists/cartier-co/bague-chevali%C3%A8re-YPvZKrRVSppaCpzV91Th-Q2
12. Anthony Lent, Sygnet z księżycową twarzą, złoto, diamenty – http://www.thejewelleryeditor.com/shop/product/anthony-lent-moonface-gold-signet-ring/
13. The Eden Collecitive, Friendship Signet Ring, złoto – https://www.etsy.com/pl/listing/504962703/friendship-signet-ring-10k-yellow-gold?ref=landingpage_similar_listing_top-3