HISTORYCZNY PONIEDZIAŁEK – Zuzanna i starcy

HISTORYCZNY PONIEDZIAŁEK – Zuzanna i starcy

Chciałam napisać, że ten obraz bardziej kojarzy się mi z tematem zdejmowania biżuterii do kąpieli, aczkolwiek – nie o to tutaj chodzi. Dwaj starcy, którzy podglądają Zuzannę są kluczowym dla tego obrazu elementem. Ale, zawrzyjmy tutaj dwa tematy: niewinność i symbolikę biżuterii, która mocno wybrzmiewa.

Zuzanna

Obraz Tintoretto przedstawia Zuzannę, której historia jest opowiedziana w Księgi Daniela, w Starym Testamencie. To biblijny epizod opowiadający historię młodej kobiety Zuzanny, która jest obserwowana podczas kąpieli przez dwóch starców. Odrzuca ich nieuczciwe propozycje dwóch starców, a oni, aby się zemścić, oskarżają ją o cudzołóstwo i skazują na śmierć. Prorok Daniel, jeszcze nastolatek, interweniuje i udowadnia jej niewinność. Ostatecznie, to starcy zostali skazani. Epizod znajduje się w 13 rozdziale Księgi Daniela.

To obraz olejny, na płótnie, namalowany przez weneckiego malarza Tintoretto. Jest w zbiorach Kunsthistorisches Museum w Wiedniu .

Tintoretto

Do przedstawienia tematu biblijnej opowieści Tintoretto wybiera scenę, w której Zuzanna wydaje się tak pochłonięta refleksją, że nie zauważa dwóch podglądaczy. Co więcej, artysta tak wyraźnie inscenizuje akt Zuzanny, używając techniki światłocienia, że ​​sam widz staje się podglądaczem.

Zuzanna, po prawej na obrazie, jest w ogrodzie męża, przygotowując się do kąpieli. Usiadła zupełnie naga na kamieniu pod drzewem i patrzy na siebie w lustrze, które opiera się o żywopłot kwitnących róż między dwoma drzewami. Przedni pień drzewa rozciąga się linią na całej wysokości obrazu i dzieli go na dwie nie równe części. Właściwie to dzieli obraz na 1/3 z lewej, i reszta z prawej strony ściany róż.

Dwaj mężczyźni – niezauważeni przez Zuzannę – niczym podglądacze po obu stronach ściany róż. Jeden z mężczyzn rozgląda się po żywopłocie róż w tle. Drugi, łysy, białobrody mężczyzna w jaskrawoczerwonej szacie, czołga się za żywopłotem. Jego policzki są zarumienione i wpatruje się w powierzchnię wody, w której prawdopodobnie odbija się ciało Zuzanny.

Światło słoneczne pada na części twarzy i ciała Zuzanny, co Tintoretto rozwinął jako efekt światłocienia. Młoda kobieta pochyla się lekko do przodu, wyciągając ramiona prawą nogę do góry. W prawej dłoni trzyma jasnobiałą tkaninę obszytą koronką i złotymi frędzlami – być może to ręcznik, a i taka może wtedy była moda bielizny kąpielowej.

Biżuteria

Lewa stopa Zuzanny jest zanurzona w wodzie do łydki. Jej blond włosy są splecione, z lewego ucha zwisa kolczyk z białą perłą. Kolczyk który wielkością perły i minimalizmem projektu nawiązuje do Wenus Tycjana. Wenus = perła = niewinność.

Zuzanna na obu nadgarstkach ma ogromne bransolety, które wyglądają niczym kajdany. Według badań biblijnych pism i historii, symbolika takiej bransolety przypomina cnotę i posłuszeństwo wobec boskich planów. Znów pojawiają się perły, które podkreślają czystość młodej damy. Rubiny – nawiązanie do ofiary dwóch starców.

Obok lustra leży biżuteria, którą Zuzanna zdjęła – dwa złote pierścienie – jeden z nich ma węzeł – symbol wierności, naszyjnik z pereł, spinka do włosów, grzebień do włosów, Obok błyskotek stoi srebrny słoik, pojemnik na balsam do namaszczania. Srebrny słoik znów podkreśla czystość bohaterki.

Naszyjnik z pereł, który jest rozerwany, jest symbolem usiłowania gwałtu na Zuzannie, o którym wspominałam wcześniej.

Za Zuzanną możemy zobaczyć jej cenną czerwoną sukienkę z haftem, która tworzy kontrast kolorystyczny z białymi elementami. Zdobienie jest podobne do motywu na bransoletach.

Zwierzęta

Całkiem sporo zwierząt jak na kąpiel w ogrodzie. Sroka siedzi na gałęzi po prawej stronie powyżej Zuzanny, z tyłu można zobaczyć bzu krzak. Rodzina kaczek pływa w zbiorniku wodnym po prawej stronie za Zuzanną. Wąski ogród ze stawem jest ograniczony drewnianym płotem oprócz żywopłotu różanego. 

Od wejścia widok otwiera się na rozległy krajobraz z rzeką, łąkami i lasem. Na brzegu zbiornika wodnego w tle widzimy jelenia i sarny. Bliższe spojrzenie ujawnia zarys miasta otoczony wodą, które jest prawdopodobnie Wenecją. Wszak to ojczyzna malarza.

Morale

Aby wyjaśnić przesłanie moralne zawarte w relacji biblijnej, Tintoretto posługuje się symboliką kolorów i zwierząt. 

Sroka reprezentuje zbliżające się zniesławienie. Kaczki – lojalność. Róże. -piękno. i rozkosz. Czerwony strój starców sygnalizuje niebezpieczeństwo i pożądanie. Jeleń reprezentuje pożądanie.

Przedni pień drzewa dzieli obraz na dwie części, co można zinterpretować jako dwie sceny. Zarys Wenecji w małej lewej części zdjęcia sugeruje, że kąpiel Zuzanny w większej prawej części symbolizuje Wenecję w lagunie. 

Ponadto jelenia jako oznakę pożądania można postrzegać w związku z wydarzeniami politycznymi w czasie powstawania obrazu Tintoretto. W połowie XVI wieku Wenecji zagrażało Imperium Osmańskie pod wodzą Sulejmana Wspaniałego. Flota osmańska od bitwy pod Prevezą stała się czołową potęgą morską na Morzu Śródziemnym.

Panowanie Sulejmana rozciąga się nawet na obszar starożytnego Babilonu, skąd jest historia Zuzanny, przedstawiana przez Tintoretto. W rezultacie dwaj starcy na obrazie są symbolami Osmanów, którzy pragną pięknego i bogatego miasta Wenecji.

Z Zuzanną jako spersonifikowaną Wenecją i jeleniem jako symbolem pożądania, obraz można również zinterpretować jako ukrytą krytykę społeczeństwa weneckiego w czasach Tintoretto. Wiele prostytutek w mieście stało się kozłami ofiarnymi chorób wenerycznych, takich jak kiła , która nawiedziła Wenecję w postaci śmiertelnej epidemii. 

Zuzanna jest uważana za niewinną zarówno w relacji biblijnej, jak i na obrazie Tintoretto. W sensie przenośnym – może to oznaczać, że Tintoretto nie potępia prostytutek Wenecji, ale mężczyzn, którzy – pomimo groźby infekcji nieustannie oddając się swojej żądzy – korzystają z ich usług, a także przenoszą odpowiedzialność za choroby przenoszone drogą płciową na kobiety.

Tak czy owak, obraz ten ma wiele wskazówek, które pozwalają nam spojrzeć na niego trochę dokładniej. Dla mnie biżuteria jest tutaj oczywistym podkreśleniem niewinności Zuzanny.