Łańcuch – ogniwa łączące trendy

Łańcuch – ogniwa łączące trendy

„Łańcuch – niewolnictwo czy kreatywna wolność?”

Łańcuch to jedno z tych określeń, które posiadają wiele znaczeń. Możemy mówić o łańcuchu behawioralnym w psychoanalizie, lub łańcuchu zdarzeń, gdy wspominamy o historii. Również sam sznur, a raczej ciąg metalowych ogniwek, połączonych ze sobą w różnych konfiguracjach przywoływał przeróżne konotacje.
Dla jednych do dziś jest to symbol niewolnictwa i poddaństwa. Dla innych –
oznaka prestiżu, piękna, a także, jak było to przedstawiane w dziełach wielkich artystów, znak lojalności, honoru i miłości.
Od czasów łańcuchów związanych z niewolnictwem po dumnie noszone ozdoby od Tiffanny’ego upłynęło wiele czasu. Historia łańcucha to przecież istny łańcuch znaczeń i wydarzeń historycznych! I właśnie o tych znaczeniach powiedzieć można bardzo wiele.
W czasach najdawniejszych, łańcuch posiadał funkcję praktyczną. Noszono go jako wykończenie rękawów bądź kapturów. Ale obrazował też symboliczne wartości powiązane ze spójnością, unią, zaufaniem, władzą oraz prestiżem społecznym. Mówiono, że każdy, kto nosi łańcuch prezentuje sobą zarówno coś związanego z niewolnictwem i ciemiężeniem, jak również z prestiżem i swoistego rodzaju „nobliwością” (1).

Platon miał na ten temat nieco bardziej filozoficzny pogląd; według niego łańcuchy symbolizowały połączenie pomiędzy najwcześniejszymi latami życia człowieka a duchowością. Były też elementem owijającym wszechświat. Homer pisał z kolei o łańcuchu stworzonym przez Zeusa, który łączy ziemię i niebo. Ta idea pojawiła się także w religijnym ujęciu Chrześcijan – złoty łańcuch to według Chrześcijańskiej doktryny połączenie człowieka i boga oraz symbol wiecznej wiary. Natomiast w Buddyzmie i Hinduizmie łańcuch karmiczny to połączenie spajające ludzkie czyny z ich konsekwencjami w przyszłym życiu (dzisiaj w psychologii podobne znaczenie ma behawioryzm – wyłączając przyszłe wcielenia).
W czasach starożytnych łańcuch kojarzony był również z symbolem połączenia oraz jedności, stąd jego duża popularność. Na Krecie, usytułowanej w centrum śródziemnomorskiej kultury, wpływy i techniki wielu złotników mieszały się niczym w starożytnym tyglu. Owocowało to bogatą kreacją i innowacyjnym sposobem tworzenia ozdób. Łańcuchy łączono z emalią i mozaiką oraz kolorowymi kamieniami. W owych czasach prawie każda kobieta nosiła z dumą łańcuch zdobiący pasek lub włosy – symbol dostatku i prestiżu. Podobnie Grecy, Persowie, Fenicjanie oraz Egipcjanie (2).
O tym, jak duże znaczenie miał łańcuch w starożytności pisał już Pliniusz w swojej „Historii naturalnej”. Narzekał on w tekście na kobiety, które o niczym innym nie mówiły, jak tylko o ozdobnych łańcuchach. Lub o amuletach zawieszanych sekretnie na łańcuchach noszonych przez ich mężów. W owych czasach wieszanie na łańcuchach amuletów stanowiło popularny zwyczaj. Zawieszano na nich przykład monety lub fragmenty kół do wozu, których szprychy, jak wierzono, przynosiły szczęście w sprawach sercowych (3).

Średniowiecze to przede wszystkim rycerskie zbroje i kolczugi. Pamiętacie delikatną, lekką a jednak nieprzepuszczalną dla strzał kolczugę Mithrill z „Władcy Pierścieni”? To między innymi właśnie tego typu zjawiskami inspirowane były średniowieczne łańcuchy. Złoto i drogie kamienie noszone były przez szlachtę lub wyjątkowych bogaczy – dla reszty wyżej postawionych pozostawały drobne broszki, kolczyki i właśnie łańcuchy. Te zrobione były głównie ze srebra, ponieważ złoto nie powróciło do łask aż do końcówki XIV wieku. Wtedy to produkcja złota stała się bardziej popularna i dostępna szerszej klasie społecznej; do łask powróciły więc również złote łańcuchy. W owym czasie biżuteria stała się dobrem darowanym bliskim przy wielu okazjach.
W renesansie i czasach wiktoriańskich łańcuchy były przede wszystkim symbolem prestiżu, ale również lojalności. Miały one również swój artystyczny wyraz, będąc jednocześnie znakiem przynależności do poszczególnej grupy społecznej. Król Francji Louis XI podarował solidny łańcuch najbardziej walecznym ze swoich żołnierzy na znak spójności i walki o wspólną sprawę, i aby nieco ostudzić ich serca w ferworze batalii. Łańcuchy były również wyrazem miłości – dawane swojej wybrane jako dar oraz symbol miłości. Ciekawe, co w owych czasach znaczyć mogło takie wyznanie?
W czasach współczesnych łańcuchy zaczęły być traktowane jako wyraz artystyczny. W latach sześćdziesiątych wśród kobiet modne było noszenie wielu łańcuchów naraz – różnej długości i o wielu wzorach. Mężczyźni natomiast, którzy przez wieki unikali łańcuchów, zaczęli wręcz afiszować się bogactwem i dostępnością łańcuchowych wzorów! W czasach popularności ruchu Beat Generation i literatury drogi wszelkie społeczne normy traktowane były jako pole bitwy. Łańcuchy kojarzyły się z bohemą, cyganerią i włóczęgą – co trochę później zostało chętnie przygarnięte przez oficjalny świat mody. Jednym z prominentnych przykładów niech będzie słynny łańcuch Tiffany’ego – ozdoba przekorna, ale mądrze ujmująca nastroje społeczne i jego oczekiwania. Łańcuszek opowiada: gram na swoich zasadach. Bransoletka z różowego złota to ozdoba ujmująca styl nowojorskiej kobiety (4). Jednak, aby nie było tak słodko, a raczej tak industrialnie, w inny wariancie do bransoletki dodano diamenty – symbol luksusu, godny „Śniadaniu u Tiffany’ego” (5). Możemy również podziwiać bransoletkę ze srebra o nieco skromniejszym rysie (6).

Łańcuch, który pomimo dwojakich konotacji stał się szczytem mody to paradoks – a jednak, wbrew pozorom, ma to sens. Podobny fenomen mogliśmy obserwować jakiś czas temu w przypadku tatuaży- kojarzone niegdyś z półświatkiem lub kryminałem, dziś bywają wyrazem artystycznym i ozdobą niemal tak popularną jak łańcuszki darowane dziewczynkom na Pierwszą Komunię.
Nieoczywistość i wielość interpretacji – czym byłby świat mody bez tych dylematów? Z zagadnieniem dwoistości ludzkość mierzyła się przez wieki. Dziś łańcuch może być zaangażowanym symbolem, figlarna ozdobą, odwołaniem do dawnych czasów bądź po prostu oryginalnym dopełnieniem stroju. Możliwości jest mnóstwo. A którą z nich wybierzesz Ty?

Bibliografia:

Złoty łańcuch z zawieszkami, pochodzący ze starożytnej Grecji, ok II wieku p.n.e do III wieku n.e, złoto
http://www.greek-islands.us/ancient-greece/ancient-greek-jewels/greek-golden-necklace.jpg
Złota opaska na włosy z rzeźbioną głową meduzy na łańcuchu, Starożytny Rzym. Cairo Museum, Egipt.
http://www.ancient-egypt.co.uk/cairo%20museum/cm,%20gold/pages/roman%20period%20hair%20band%201.htm
Złoty łańcuch ze starożytnymi monetami. Wczesny III wiek n.e. The Walters Museum.
https://art.thewalters.org/images/art/large/l_ps1_571600_fnt_dd_t09.jpg
Tiffany & Co bransoletka – łańcuch z różowego złota,
https://www.tiffany.com/jewelry/bracelets/tiffany-t-chain-bracelet-GRP07796?fromGrid=1&origin=browse&trackpdp=bg&trackgridpos=9&fromcid=287458
Tiffany & Co bransoletka – łańcuch ze złota i diamentów,
https://www.tiffany.com/jewelry/bracelets/tiffany-hardwear-link-bracelet-GRP09877?fromGrid=1&origin=browse&trackpdp=bg&trackgridpos=35&fromcid=287458
Tiffany & Co bransoletka – łańcuch ze srebra,
https://www.tiffany.com/jewelry/bracelets/return-to-tiffany-heart-tag-bracelet-GRP08883/